หลายคนอาจคิดว่า “ลำไส้” มีหน้าที่แค่ย่อยอาหาร แต่ความจริงแล้วลำไส้คือศูนย์กลางสำคัญของสุขภาพทั้งร่างกาย เพราะภายในลำไส้มี ไมโครไบโอม (Microbiome) ซึ่งเป็นกลุ่มจุลินทรีย์มหาศาลที่ส่งผลต่อภูมิคุ้มกัน อารมณ์ การนอน น้ำหนัก และแม้กระทั่งสุขภาพผิว
งานวิจัยหลายฉบับเรียก ลำไส้ว่าเป็น “สมองที่สอง” (Second Brain) เพราะมีระบบประสาทของตัวเองและสื่อสารกับสมองตลอดเวลา
ไมโครไบโอมคืออะไร?
ไมโครไบโอมคือ “ชุมชนของจุลินทรีย์ที่อยู่ร่วมกับเรา” เช่น แบคทีเรีย โปรโตซัว ยีสต์ และไวรัส ซึ่งอาศัยอยู่ทั้งผิวหนัง ช่องปาก และลำไส้ แต่ที่สำคัญที่สุดคือ ไมโครไบโอมในลำไส้ (Gut Microbiota) เพราะมีจำนวนมากที่สุดและหลากหลายที่สุดมากกว่าเซลล์ของมนุษย์ถึง 10 เท่
🧠 Gut-Brain Axis: ลำไส้กับสมองเชื่อมถึงกันได้อย่างไร?
ลำไส้สื่อสารกับสมองผ่านเส้นประสาทวากัส (Vagus nerve) และสารถ่ายทอดสัญญาณต่าง ๆ
ไมโครไบโอมช่วยผลิตสารสำคัญ เช่น
- Serotonin (ฮอร์โมนอารมณ์ดี) เกือบ 90% ผลิตที่ลำไส้
- GABA ช่วยเรื่องความผ่อนคลาย
- Dopamine บางส่วนผลิตจากจุลินทรีย์
ดังนั้นเมื่อไมโครไบโอมเสียสมดุล อาจทำให้เกิดอาการเช่น
- วิตกกังวล ซึมเศร้า
- นอนไม่หลับ
- เครียดง่าย
🛡️ ลำไส้กับระบบภูมิคุ้มกัน
กว่า 70% ของเซลล์ภูมิคุ้มกันอยู่ที่ลำไส้ ไมโครไบโอมทำหน้าที่เหมือน “ทหารดาวเทียม” คอยป้องกันเชื้อโรค และฝึกให้ภูมิคุ้มกันทำงานอย่างสมดุล
หากไมโครไบโอมเสียสมดุล → ภูมิคุ้มกันอาจอ่อนแอหรือทำงานเกิน (จนเกิดอาการแพ้ อักเสบเรื้อรัง)
⚖️ ลำไส้กับการควบคุมน้ำหนักและระบบเผาผลาญ จุลินทรีย์ในลำไส้มีผลต่อ
- การดึงพลังงานจากอาหาร
- ความอยากอาหาร
- การเก็บไขมัน
งานวิจัยพบว่า ลำไส้ของคนอ้วนและคนผอมมีชนิดของจุลินทรีย์ต่างกันชัดเจน และการปรับสมดุลลำไส้ช่วยลดการอักเสบและน้ำหนักได้
🌿 อะไรทำให้ไมโครไบโอมเสียสมดุล?
- การกินอาหารแปรรูป/หวาน/ไขมันสูง
- การนอนน้อย พักผ่อนน้อย
- ความเครียด
- การใช้ยาปฏิชีวนะบ่อย
- ขาดใยอาหาร
🍎 วิธีง่ายๆ ในการฟื้นฟูสุขภาพลำไส้🍎 วิธีง่ายๆ ในการฟื้นฟูสุขภาพลำไส้
✔ เพิ่มใยอาหาร (prebiotics) เช่น กล้วยดิบ หอมหัวใหญ่ กระเทียม แอปเปิล
✔ กินอาหารหมักดอง (probiotics) เช่น กิมจิ โยเกิร์ต คอมบูชา
✔ เลี่ยงน้ำตาลและไขมันทรานส์
✔ นอนให้พอ (7–9 ชม.)
✔ ลดความเครียด เช่น เดินเบาๆ ทำสมาธิ
✔ ดื่มน้ำให้พอ
อ้างอิง
- Cryan, J. F., & Dinan, T. G. (2012). Mind–altering microorganisms: the impact of the gut microbiota on brain and behaviour. Nature Reviews Neuroscience, 13(10), 701–712.
- Mayer, E. A. (2011). Gut feelings: the emerging biology of gut–brain communication. Nature Reviews Neuroscience, 12(8), 453–466.
- Thursby, E., & Juge, N. (2017). Introduction to the human gut microbiota. Biochemical Journal, 474(11), 1823–1836.
- Valdes, A. M., Walter, J., Segal, E., & Spector, T. D. (2018). Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ, 361, k2179.
- Tilg, H., & Kaser, A. (2011). Gut microbiome, obesity, and metabolic dysfunction. Journal of Clinical Investigation, 121(6), 2126–2132.